كتاب « سرح العيون فى شرح العيون » در شرح عين يازدهم عيون مسائل النفس درج كرده است « 1 » . على بن ربن طبرى در « فردوس الحكمة » « 2 » و همچنين على بن عباس اهوازى در كتاب كامل الصناعة « 3 » به تفصيل در فرق ميان روح بخارى مادى و نفس ناطقه مجرد از مادّه - اعنى روح انسانى - بحث فرموده‌اند . على بن ابى الحزم قرشى در كليّات طبّ در بيان فرق ياد شده گويد : الأرواح و لا نعنى بها ما تسمّيه الفلاسفة النّفس النّاطقة كما يراد بها فى الكتب الالهيّة ، بل نعنى بها جسما لطيفا بخاريّا يتكّون عن لطافة الأخلاط كتكوّن الأعضاء عن كثيفها ، و الارواح هى الحاملة للقوى » « 4 » . يعنى ما طبيبان كه در كتب طب گوييم « ارواح » مراد ما آن ارواحى نيست كه فلاسفه در كتب حكمت الهيه به اسم نفس ناطقه از آن بحث مىكنند ، بلكه مقصود ما از ارواح آن جسم لطيف بخارى است كه از لطافت و صفوت اخلاط چهارگانه متكوّن مىشوند چنان‌كه اعضاى بدن از كثيف و غليظ آن اخلاط متكّون مىشوند و ارواح حامل قوىاند . در اين رساله به همين مقدار در بيان فرق مذكور اكتفاء مىكنيم . در دو درس 129 و 130 كتاب « دروس معرفت نفس » به پارسى « 5 » ، و در شرح عين 11 كتاب « سرح العيون فى شرح العيون » به تازى « 6 » به طور مستوفى فرق

--> ( 1 ) - سرح العيون فى شرح العيون ، ط 1 ، ص 271 - 284 . ( 2 ) - فردوس الحكمة - ط برلين - ص 60 - 69 . ( 3 ) - ج 1 - ط مصر - ص 149 . ( 4 ) - ط 1 - چاپ سنگى رحلى - ص 19 . ( 5 ) - ط 1 - ص 441 تا 447 . ( 6 ) - ط 1 - ص 265 تا 284 .